L'adolescence est une phase de développement au cours de laquelle le développement de l'identité, la recherche d'autonomie et les comportements à risque sont mis en avant, et où des changements neurobiologiques et psychosociaux se produisent de manière intensive. Pendant cette période, la consommation de substances peut être facilitée à la fois par des vulnérabilités développementales et par des influences environnementales et peut ouvrir la voie à des dépendances permanentes.
Spécialiste du Département des maladies mentales de l'enfant et de l'adolescent (psychiatrie infantile) du centre médical Güven Çayyolu. Le Dr Özge Çelik Büyükceran a parlé de la toxicomanie chez les adolescents, des facteurs de risque et des approches de protection.
Madde Bağımlılığı Nedir?
Madde bağımlılığı; kişinin, zararlarına rağmen bir maddeyi kullanmayı sürdürmesi, kullanım üzerinde kontrol kaybı yaşaması ve bırakmakta güçlük çekmesi durumudur. Sıklıkla psikoaktif maddeler beyindeki ödül, motivasyon ve dürtü kontrol sistemlerini etkileyerek fiziksel ve psikolojik bağımlılığa yol açar. Ergenlik döneminde bu sistemlerin henüz tam gelişmemiş olması, bağımlılık riskini artırmaktadır.
Ergenlikte Madde Kullanımını Kolaylaştıran Özellikler
- Deneyimleme arzusu ve merak: Ergenler yeni deneyimlere açıktır, bu durum madde kullanımını "sınırları test etme" davranışına dönüştürebilir.
- Düşük risk algısı: “Bir kereden bir şey olmaz” ya da “kontrol edebilirim” gibi inançlar yaygındır.
- Akran baskısı ve kabul görme ihtiyacı: Grup içinde değerli hissetme veya dışlanmama arzusu, madde kullanımını motive edebilir.
- Kimlik arayışı: Farklı hissetme, isyan etme ya da ait olma isteğiyle bazı maddeler sembolik anlam kazanabilir.
- Dürtüsellik ve ön korteks gelişiminin tamamlanmamış olması: Ergen beyninde karar alma ve muhakeme sistemleri tam olgunlaşmamıştır.
Madde Bağımlılığına Zemin Hazırlayan Risk Faktörleri
Ailevi Faktörler
- Tutarsız, ihmal edici ya da aşırı denetleyici ebeveyn tutumları
- Aile içi çatışma, şiddet veya ayrılık
- Ailede madde kullanan bireylerin varlığı
- Kaliteli zaman geçirilmeyen ebeveyn-çocuk ilişkisi
- Travmatik yaşam olayları (kayıp, göç, istismar vb.)
Bireysel Faktörler
- Düşük benlik saygısı ve özgüven
- Depresyon, kaygı bozuklukları veya travma sonrası belirtiler
- Duygusal regülasyon güçlükleri
- Akademik başarısızlık ve okula yabancılaşma
- Kimlik karmaşası ve dışlanmışlık hissi
Sosyal ve Çevresel Faktörler
- Maddelere kolay erişim
- Riskli arkadaş grupları
- Mahalle veya okul ortamında madde kullanımının normalleşmesi
- Sosyal medyada maddenin cazip biçimde sunulması
Ergenlerde Madde Kullanımının Belirtileri
- Duygudurum değişiklikleri, öfke nöbetleri
- Gözlerde kızarıklık, ağız kuruluğu, uyku/iştah bozuklukları
- Okul başarısında belirgin düşüş, devamsızlık
- Para veya değerli eşyaların kaybolması
- Sosyal çevrede ani değişiklikler
- Aile üyelerinden uzaklaşma, izole davranışlar
- Motivasyon kaybı, ilgi alanlarında azalma
Ergenlerde madde kullanımını fark etmek her zaman kolay değildir. Ancak bazı davranış değişiklikleri uyarıcı olabilir. Bu belirtiler doğrudan madde kullanımına işaret etmese de, dikkatli değerlendirme gerektirir.
Koruyucu ve Önleyici Yaklaşımlar
Madde bağımlılığıyla mücadelede en etkili yol, önleyici yaklaşımlardır. Ergenlik döneminde doğru iletişim ve destekleyici bir çevre büyük fark yaratabilir.
Etkili İletişim Kurun: Yargılayıcı olmayan, açık ve aktif dinleyici bir tutum, ergenin kendini ifade etmesini kolaylaştırır. Unutulmamalıdır ki ergen, kendisine yaptırım uygulanacağını, söylediklerinden dolayı cezalandırılacağını düşündüğünde işbirliği yapmayacaktır. Cezaya değil, onun için endişelenildiğine vurgu yapmak önemlidir.
Net Sınırlar ve Kurallar Belirleyin: Madde kullanımı konusunda ailenin kararlı ve tutarlı bir duruş sergilemesi koruyucudur. “Hayır” demeyi öğretmek, sadece çocuğa değil, çevresine de mesaj verir.
Ebeveyn Olarak Model Olun: Ebeveynlerin davranışları, çocuklar için en güçlü örnektir. Sigara, alkol gibi maddelere yaklaşımınız çocuğunuzun bu konudaki tutumunu etkileyebilir.
Ergenin İlgi Alanlarını Destekleyin: Spor, sanat, gönüllülük gibi yapılandırılmış faaliyetler; aidiyet hissini ve olumlu kimlik gelişimini destekler.
Akran İlişkilerini Takip Edin: Akran grubu, madde kullanım riskini önemli ölçüde belirleyebilir. Aşırı denetim yerine, iş birliğine dayalı bir takip önemlidir.
Gerçekçi Senaryolarla Hazırlık Yapın: “Bir arkadaşın sana madde teklif ederse ne dersin?” gibi örneklerle rol yapma çalışmaları yapılabilir.
Uzman Desteğinden Çekinmeyin: Şüphe durumunda çocuk ve ergen psikiyatristi ya da bağımlılık merkezlerindeki uzmanlardan destek alınmalıdır. Erken müdahale, ilerleyici bağımlılık tablolarını önlemede anahtardır.
Ergenlerde madde bağımlılığı, yalnızca bireysel bir sorun değil, toplumsal etkileri olan önemli bir halk sağlığı problemidir. Bu süreçte ergenin yalnız bırakılmaması, yasaklayıcı dilden çok rehberlik eden bir yaklaşım benimsenmesi kritik önemdedir. Sağlıklı ilişkiler, açık iletişim, güvenli ortamlar ve gerektiğinde profesyonel destek, madde kullanımına karşı en güçlü koruma kalkanlarıdır.
Hazırlayan: Uzm. Dr. Özge Çelik Büyükceran
Le contenu de cette page a été préparé par l'Hôpital Güven uniquement à des fins d'information générale. Les informations fournies ne remplacent pas un diagnostic ou un traitement. Pour toute évaluation et planification thérapeutique liée à votre état de santé, veuillez consulter votre médecin.
